Οι προκλήσεις στον χώρο της Δικαιοσύνης είναι πλέον πολλές και πρωτόγνωρες. Το διαδίκτυο, η βιοτεχνολογία, η βιοηθική και το βιοδίκαιο, η ανάγκη συνταγματικής προστασίας της γενετικής ταυτότητας, η πολιτιστική ετερότητα, η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, η παρένθετη μητρότητα, είναι ορισμένα μόνο από τα πεδία στα οποία η Δικαιοσύνη καλείται να αντεπεξέλθει προστατεύοντας τα ατομικά δικαιώματα και παρέχοντας ασφάλεια στον πολίτη και στο κοινωνικό σύνολο.

Σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο και ραγδαία εξελισσόμενο νομικό περιβάλλον, η ελληνική Δικαιοσύνη καλείται να θωρακισθεί, ξεπερνώντας τις χρόνιες και εγγενείς αδυναμίες της, οι οποίες σχετίζονται κυρίως με τον χρόνο απονομής της. Αναμφισβήτητα, η καθυστέρηση στην απονομή της Δικαιοσύνης έχει, δυστυχώς, καταλήξει να αποτελεί οιονεί αρνησιδικία. Απαιτούνται συγκεκριμένες θεσμικές και διοικητικές παρεμβάσεις. Ειδικότερα, απαιτείται:

1. Συνολική αναμόρφωση των Κωδίκων Πολιτικής και Ποινικής Δικονομίας

   Αποτελεί προϋπόθεση για την θεσμική αναβάθμιση και περαιτέρω θωράκιση της Δικαιοσύνης και την προσαρμογή της στις σύγχρονες απαιτήσεις.

2. Ίδρυση μονομελών δικαστηρίων

   Θα αφορά την εκδίκαση ενός μέρους υποθέσεων, όπως η θεσμοθέτηση Μονομελούς Εφετείου για την εκδίκαση υποθέσεων που αφορούν σε ζημιές αυτοκινητιστικών διαφορών (χωρίς σωματικές βλάβες) και μισθωτικών διαφορών.

3. Αναδιάρθρωση των δικαστικών υπηρεσιών ανά δικαστική περιφέρεια και ανακατανομή του προσωπικού των δικαστηρίων

   Στις μεγάλες δικαστηριακές περιφέρειες απαιτείται διάσπαση των δικαστικών υπηρεσιών, όπως του Πρωτοδικείου Αθηνών, με στόχο την αποσυμφόρηση της δικαστηριακής κίνησης, ενώ σε αυτές με περιορισμένη δικαστηριακή κίνηση απαιτείται κατάργηση ορισμένων υπηρεσιών και συγχώνευσή μεταξύ τους. Επιπλέον, ο εξορθολογισμός στην κατανομή του προσωπικού των δικαστηρίων είναι απαραίτητος για τη βελτίωση της λειτουργίας των βεβαρυμμένων σε κίνηση υπηρεσιών.

4. Τροποποιήσεις στη λειτουργία των δικαστηρίων

   Απαιτείται, μεταξύ άλλων, εισαγωγή της μεθόδου αποηχογράφησης της ακροαματικής διαδικασίας, της καθαρογραφής και δημοσίευσης των δικαστικών αποφάσεων, καθώς και επιμήκυνση του ωραρίου των δικαστηρίων, περιορισμός των δικαστικών διακοπών.

5. Πλήρης μετάβαση στην ηλεκτρονική δικαιοσύνη (e-justice)

   Η εφαρμογή ενός πλήρους, αυτοματοποιημένου και ομογενοποιημένου συστήματος, το οποίο θα περιλαμβάνει την ηλεκτρονική κατάθεση των δικογράφων, την ηλεκτρονική πρόσβαση των πολιτών στις δικαστικές τους υποθέσεις σε κάθε στάδιο της απονομής της, έως την έκδοση της απόφασης, είναι αυτονόητη στην εποχή μας. Προϋπόθεση αποτελεί η ηλεκτρονική ενοποίηση όλων των δικαστικών υπηρεσιών της χώρας.

6. Αναπροσαρμογή του κόστους προσφυγής στα δικαστήρια

   Με δεδομένη τη πρόσβαση κάθε πολίτη στη Δικαιοσύνη και το δικαίωμα προσφυγής σε αυτήν, υπάρχουν περιπτώσεις που το κόστος αυτής χρειάζεται αναπροσαρμογή σε βαθμό που θα περιορίσει το κόστος που καταβάλλει ο Έλληνας φορολογούμενος για να συντηρείται ο τεράστιος μηχανισμός χειρισμού 730.000 μηνύσεων ετησίως, αριθμός πρωτοφανής για τα παγκόσμια δεδομένα.

Ένα σύγχρονο κράτος Δικαίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με μια σύγχρονη, αποτελεσματική σωφρονιστική πολιτική. Η αναμόρφωση του, επιφορτισμένου με χρόνιες και εγγενείς αδυναμίες, σωφρονιστικού συστήματος της χώρας, απαιτεί συγκεκριμένες δράσεις για τον εκσυγχρονισμό και τον εξανθρωππισμό του. Ειδικότερα, απαιτείται:

- Η αναβάθμιση των συνθηκών διαβίωσης των κρατουμένων

- Η εμπέδωση του αισθήματος ασφάλειας στα καταστήματα κράτησης της χώρας

- Η αποτελεσματική λειτουργία των δομών που συντελούν στην κοινωνική επανένταξη των κρατουμένων.

Κύριο άξονα στην προσπάθεια εξανθρωπισμού του σωφρονιστικού συστήματος αποτελεί η κατασκευή σύγχρονων συγκροτημάτων κράτησης, με σκοπό την αποσυμφόρηση των υφιστάμενων καταστημάτων και, ταυτόχρονα, την κατάργηση των παλαιών καταστημάτων που λειτουργούν εντός του αστικού ιστού.

Ο εξανθρωπισμός του σωφρονιστικού συστήματος απαιτεί:

- Eπέκταση των κοινωνικών μέτρων για κατηγορίες κρατουμένων, όπως άτομα εξαρτημένα από ουσίες

- Περαιτέρω μείωση της προσωρινής κράτησης

- Eνίσχυση και επέκταση των θεραπευτικών προγραμμάτων

- Λήψη ριζοσπαστικών μέτρων, όπως :

α) Η εγκαθίδρυση του κατ’ οίκον εγκλεισμού, στα πρότυπα άλλων χωρών, στο πλαίσιο της διεύρυνσης των εναλλακτικών μορφών έκτισης ποινών για ορισμένες κατηγορίες αδικημάτων και

β) Η συνολική αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου που διέπει τη σωφρονιστική πολιτική ανηλίκων, κ.α.

Επιπλέον, με δεδομένη την αλληλεξάρτηση σωφρονισμού του κρατουμένου με την ομαλή επανένταξή του στην κοινωνία, απαιτείται:

- Δημιουργία νέων προγραμμάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης

- Αναβάθμιση του ρόλου των φορέων που θα προετοιμάζουν την ομαλή επανένταξη των κρατουμένων στην κοινωνία, την επαγγελματική αποκατάστασή τους και τη συμβουλευτικού χαρακτήρα υποστήριξη για μακρύ χρονικό διάστημα.

Είναι αυτονόητο ότι η εφαρμογή κάθε δράσης με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των κρατουμένων προϋποθέτει τον δραστικό περιορισμό των φαινομένων διαφθοράς στα καταστήματα κράτησης. Ειδικότερα, απαιτείται:

- Η δημιουργία ικανών στελεχών μέσω ουσιαστικής εκπαίδευσης

- Η θωράκιση των καταστημάτων με σύγχρονα μηχανήματα ελέγχων και αποτελεσματικές πρακτικές

- Η εντατικοποίηση και ο εξορθολογισμός των διαδικασιών ελέγχων από τις αρμόδιες υπηρεσίες.